Over het onderwerp ‘rede en religie’ zijn eindeloos veel boeken geschreven. Dat was al het geval voordat het rationalisme en de Verlichting hun stempel drukten op onze westerse beschaving en de secularisatie zich inzette. Maar vooral de laatste pakweg honderd jaar is een eindeloze stroom publicaties over dit onderwerp verschenen. Wie vandaag nog een bundel artikelen over dit onderwerp het licht doet zien, moet daarvoor dus goede redenen hebben.

Het is de vraag of uitgeverij Eburon, of Radboud Universiteit Nijmegen die blijkens het colofon het copyright bezit, die redenen hadden. De bundel lijkt vooral tot stand te zijn gekomen als afsluiting van een door de KNAW gefinancierd project voor ‘akademie-assistenten’ aan de Facultaire Unie Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen van voornoemde universiteit. Nu is een eindpublicatie van een project op zichzelf een legitieme reden, maar het blijft de vraag of het boekje een must is voor vakgenoten of geïnteresseerde leken.

In de inleiding schrijven Terpstra en Bocken dat de maatschappelijke debatten over religie gedragen lijken te worden door de veronderstelling dat moderne rationaliteit en godsdienstigheid onverenigbare grootheden zijn. De leidraad die de akademie-assistenten voor ogen hadden, was in hun bijdragen deze tegenstelling te vermijden. Dat lukt natuurlijk niet, vaak wordt in de artikelen de tegenstelling juist – terecht – geproblematiseerd. Bovendien komen sommige auteurs tot de ontdekking dat de moderne wereld gekenmerkt wordt door motieven en opvattingen die vaak veel ‘religieuzer’ zijn dan men zich in het algemeen realiseert.

De bundel bestaat uit tien bijdragen, variërend van een heel aardige dialoog over de kern van religie (Renée Wagenvoorde) tot een beschouwing over wetenschap en religie in het werk van de Duitse kunstenaar Joseph Beuys (Sara Mulder). Van de tien bijdragen vond ik er vier de moeite waard. Met name wil ik noemen het zeer leesbare artikel van Bas Leijssenaar, “De machten van de religieuze moderniteit” over de secularisering van het pastoraat naar aanleiding van het denken van Foucault, en een prachtige, goed geschreven, inleiding op het werk van Kierkegaard van Annemarie van Stee, “Over existentie gesproken. Religie als subjectieve waarheid”. Als 20 à 40% van een bundel je geboeid doet lezen, is een uitgave niet vergeefs. 

Één opmerking nog over de eindredactie enof correctie. Deze is slordig te noemen: inconsequente spelling, weggevallen letters en een enkele dt-fout zouden in een dergelijke bundel niet voor mogen komen.

Henk Dikker Hupkes

Marin Terpstra, Inigo Bocken (red.), Religie en rede. Speldenprikjes tegen wederzijdse vooroordelen, Delft 2010, 200 pag.,