Sinds enkele jaren volg ik met veel interesse de discussie in de media over Afghanistan/Pakistan en de Taliban, de relatie tussen het westen en de islam, en het wezen van de islam zelf. Bij dat laatste bedoel ik dan de discussie over de vraag of de islam in essentie nu wel of geen gewelddadige religie is. Vele deskundigen hebben hun mening hierover al gegeven en zij baseren zich hierbij voornamelijk op het literair-historische onderzoek van de Koran, Hadith en ander islamitisch bronnenmateriaal.

Door: Roman Gruijters

Dit onderzoek gaat echter voorbij aan de realiteit en stoelt op de gedachte dat er zoiets bestaat als een authentieke universele islam. Net zoals er tegenwoordig geen universeel authentiek christendom bestaat, is er ook geen sprake van een authentieke islam. Elke religie is dynamisch en wordt door culturele, etnische en maatschappelijke elementen beinvloed. Kortom, er bestaan verschillende islamitische tradities, die beinvloed zijn door hun omgeving en historische ontwikkeling. Deze verschillende islamitische tradities hebben hun eigen gebruiken, die vaak afwijken van hetgeen er in de Koran en andere islamitische bronnen staat geschreven. Tenminste, dat is altijd zo geweest.

Hedentendage zien we namelijk dat er bij verschillende groeperingen in de islamitische wereld sprake is van een reactionaire ontwikkeling. Als antwoord op de globalisering, het falen van de ‘eigen’ nationale staten, de confrontatie met nieuwe ideologieën uit het Westen, en sociale chaos, is er sprake van een proces van herbronning, waarbij men ernaar streeft terug te keren naar de ‘heilsperiode’ uit het verleden, de islamitische staat ten tijde van Mohammed. Dit proces gaat samen met een absoluut en totalitair denken, xenofobie, intolerantie en geweld jegens andersdenkenden en andersgelovigen. Dit proces, dat een sterk politiek karakter heeft, noemt men ook wel islamisme en wordt naast religieuze sentimenten, ook gevoed door religieuze, etnische onverdraagzaamheid en vrouwenhaat.

De situatie in de Arabische wereld
Als er één stem vaak wordt vergeten in deze gehele discussie, dan is het wel de stem van de minderheden in de islamitische wereld. Zowel religieuze als etnische minderheden. Het geweld tegen deze groepen neemt toe en wordt gekenmerkt door een systematisch patroon dat overal in de islamitische wereld terugkeert.

Christelijke ghetto’s – minderheden worden in de islamitische wereld min of meer gedwongen om in hun eigen wijken wonen – worden in Egypte en andere Arabische landen regelmatig aangevallen. Bij dit geweld worden huizen en persoonlijk bezit verwoest of gestolen. In ernstige gevallen worden vrouwen verkracht en mannen vermoord. Kinderen worden gestolen en meegenomen om islamitisch te worden opgevoed. Deze verhalen komen niet in de pers, en worden in het westen dus niet of nauwelijks gehoord. De overheid in het desbetreffende land doet er over het algemeen meer aan om deze verhalen geheim te houden, dan aan de vervolging van de daders. De meest voorkomende wandaad is overigens de verkrachting van niet-islamitische meisjes. Dit gebeurt systematisch, op grote schaal en wordt indirect aangemoedigd door de overheid.  Zo’n meisje moet, volgens de (islamitische) wet, namelijk met haar verkrachter trouwen en zijn religie (islam) overnemen/aannemen.

Daarnaast zie je ook dat islamisme vermengd raakt met (Arabisch) nationalisme. Zo worden de zwarte bevolking, Nubiers, Berbers, etc., in Arabische landen, ongeacht hun religieuze achtergrond, gediscrimineerd. Voornamelijk vanwege het idee dat de Arabieren de ware verdedigers zijn van de zuivere islam, moeten etnische minderheden de arabisch-islamitische cultuur overnemen. Men streeft dus naar een arabisch-islamitische staat.

Het gevolg hiervan is dat veel arabische christenen uit Egypte, de Palestijnse gebieden en de rest van de arabische wereld naar het Westen of Israel zijn gevlucht, waar ze in redelijke vrijheid kunnen leven.

De Taliban en Pakistan
Sinds mijn huwelijk met een katholieke Pakistaanse ben ik ook betrokken geraakt bij de situatie in Pakistan en Afghanistan. De situatie in het ‘Land der Reinen’, oftewel Pakistan, is misschien nog wel schrijnender voor minderheden dan in de Arabische wereld. Op de eerste plaats vinden er dezelfde discriminerende misdaden plaats als in de Arabische wereld: het gedwongen wonen in ghetto’s, systematische verkrachting van christelijke, hindoeistische en Sikh vrouwen om hun in een islamitisch huwelijk te dwingen, moorden, intimidatie, etc., maar daarnaast is er ook de door de overheid gesanctioneerde onderdrukking, discriminatie en geweld jegens niet-moslims. Minderheden hebben geen toegang tot overheidsfuncties en goede banen aan universiteiten. Daarnaast is er ook een verbod op godslastering, dat gebruikt wordt om bij de minste verdenking christelijke, hindoeistische en andere niet-islamitische ghetto’s plat te branden. De overheid van Pakistan heeft zelfs overwogen om de niet-islamieten een bepaald symbool op hun kleding te laten dragen, zodat ze beter herkenbaar zouden zijn voor moslims…  Eén van de grote voorvechters van dit idee was de vader van wijlen Benazir Bhutto.

Nu komt daar ook nog de Taliban bij. De Taliban is islamistisch en Pathaan. Dat houdt in dat de Taliban menen dat zij de juiste vorm van islam aanhangen en dat hun etniciteit en etnische gebruiken superieur zijn aan andere volken. Het gevolg is dat de Pathanen hun wil in Afghanistan al aan de andere volkeren hebben opgelegd en in Pakistan proberen ze hun versie van de islam op te leggen aan de oorspronkelijke bewoners, Punjabi, Sindhi, Hindostanen, Balochi, etc.. Daarmee lijkt in Pakistan de tolerante Sufi-versie van de Islam te verdwijnen en Sjiieten en andere islamitische stromingen worden ook steeds meer het doelwit van vervolging door deze islamisten. In de delen die door de Taliban worden gecontroleerd mogen meisjes al niet meer naar school, moeten hindoes en christenen en Sikhs kenmerkende kleding dragen, en gelden er allerlei andere restricties. Wat het daadwerkelijke lot is van de minderheden in de Pakistaanse Taliban-regio’s weet overigens niemand. Hoeveel mensen hadden immers weet van de genocide op Hindoes in Oost-Pakistan en hoeveel weet hebben wij nu van de moordpartijen van de Taliban?

Opvallend is de Arabische steun voor de Taliban, wat betekent dat islamistische Arabieren en Pathanen elkaar hebben gevonden in hun streven naar de vestiging van ‘islamitisch rijk’, dat weinig te maken heeft met een authentieke islam, hoewel dat wel hun streven is. Een dictatuur waarin maar één visie van de islam wordt getolereerd, waarin geweld, intolerantie, racisme en xenofobie heersen. Misschien heeft Moussavi, de Iraanse oppositie-  leider, wel gelijk met de stelling dat een religieuze dictatuur het ergste van allemaal is.

Religieus geweld
De belangrijke vraag, die we onszelf moeten stellen, is wat de huidige ontwikkelingen zijn binnen de islam, als we daar al over kunnen spreken. Op dit moment zien we in de islamitische wereld de opkomst van een politiek islamisme, dat wars is van alles wat zij als niet-islamitisch bestempelt. Een denken dat gevoed wordt door allerlei frustraties, angst voor de ander, armoede, afgunst en een verlangen naar een superieure heilstaat. De geschiedenis heeft al uitgewezen dat dit soort denkbeelden en verlangens erg gevaarlijk kunnen zijn. Een gesprek met de Taliban of andere islamistische fracties is volgens mij dan ook geen optie. In 2009 stelde een wetenschappelijk VN-rapport het volgende: “Pakistan is in a grip by religious extremism and Talibanization of society. This phenomenon is averse to notions of tolerance, respect for diversity, multiculturalism and universality of human rights.”

De ‘Talibanisatie’ van verschillende islamitische landen vormt niet alleen een bedreiging voor niet-moslims, maar ook voor de etnisch-bepaalde islamitische tradites in verschillende landen en regio’s. Uiteindelijk kan dit uitmonden in een uitbanning van religieuze verschillen, een volkerenmoord ten behoeve van een mono-religieuze staat.

Bronnen
- Interviews en gesprekken met christenen in Egypte, Palestijnse gebieden en Pakistan. Eigen niet-gepubliceerde studies en veldonderzoek
- Joint NGO report to the UN Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD) for the examination of the 15th-20th periodic reports of Pakistan at the 74th CERD session in February 2009 : The Choice of Reforms: The human rights situation of ethnic, linguistic, religious minorities, scheduled castes Hindus and indigenous people in Pakistan
- Vertrouwelijke documenten van NGO’s te Pakistan, namen van deelnemers en sponsoren worden vanuit veiligheidsoverwegingen niet openbaar gemaakt.
- Meerdere bronnen, die bij mij opgevraagd kunnen worden.
- www.pakistanchristianpost.com
- Bozarslan, Violence in the Middele East: From political struggle to self sacrifice

Roman Gruijters studeerde religiewetenschappen en was werkzaam voor het Secretariaat van het R.K. Kerkgenootschap op het gebied van de relatie met het jodendom en onderwijs. De laatste tijd houdt hij zich bezig met de situatie van christenen en andere minderheden in Pakistan, Afghanistan en Zuid-Azië in het algemeen. Binnen dit kader participeerde hij vorig jaar juli als lector op een interreligeuze conferentie in Bangalore (India).