René Danen is voorzitter van de stichting Nederland Bekent Kleur. In 1992 was hij vanuit de Landelijke Studentenvakbond één van de oprichters van deze antiracisme-organisatie. Sindsdien is hij betrokken bij de strijd tegen vreemdelingenhaat. Daarnaast was hij ondermeer gemeenteraadslid in Amsterdam en werkte hij voor Greenpeace.

Door: Greco Idema

Er zijn in Nederland vele organisaties op het terrein van racismebestrijding en strijd tegen vreemdelingenhaat. Wat is het eigene van Nederland Bekent Kleur?
“Wat Nederland Bekent Kleur uniek maakt, is dat we een organisatie zijn die steunt op vrijwilligers in het hele land. Zo zijn we ook begonnen toen in 1992 in Duitsland een sterke toename van geweld tegen migranten was. In Nederland werd in die periode op een moskee in Amersfoort een aanslag gepleegd met een brandbom. Als reactie hierop werd de eerste massale ‘Nederland Bekent Kleur’-demonstratie georganiseerd op het Museumplein. We zijn nog steeds meer een beweging dan een instituut waardoor we snel kunnen reageren op actuele ontwikkelingen. Omdat we onafhankelijk zijn van de overheid, kunnen we ook omstreden onderwerpen aankaarten, zoals racisme in de politiek.”

Is er de laatste 20-25 jaar veel veranderd als het gaat om racismebestrijding?
“In de jaren negentig was er een brede antiracistische consensus. Antiracisme-acties, zoals die van Nederland Bekent Kleur, konden rekenen op brede steun in de samenleving en de politiek. Maar eind jaren negentig kwam eerst Bolkestein en later Fortuyn die pleitten voor afschaffing van het antiracisme-artikel 1 in de Grondwet. In de jaren daarna werd racisme benoemen een taboe. Alles moest gezegd kunnen worden. Maar gelukkig zien we recent een tegenbeweging op gang komen. Begin juli deed minister Ter Horst in Vrij Nederland een oproep aan de elite van Nederland om ‘in opstand’ te komen tegen Wilders en de vergroving van de samenleving die ‘extreem rechts’ propageert. Steeds meer bekende Nederlanders doen dit ook (zie www.watwilwilders.nl/anderenoverwilders.html). Wij hopen dat de fractievoorzitters van de grote partijen nu ook gaan volgen en zich weer actief uitspreken tegen racisme.”

Waar ligt de grens tussen islamofobie en stevige kritiek op de islam vanwege (terechte) angst?
“Moslims zijn net zo goed als bijvoorbeeld protestanten geen uniforme groep. Binnen de islam zijn, net zoals binnen iedere godsdienst, excessen die terecht stevige kritiek verdienen. Maar tegenwoordig wordt godsdienstkritiek vaak misbruikt om hele bevolkingsgroepen aan te vallen. De godsdienst van die groep wordt dan als excuus gebruikt om een groep uit te sluiten. Zo wil Wilders bijvoorbeeld de grenzen dichtgooien voor ‘alle mensen uit moslimlanden’, ook al wonen daar – zoals in Turkije bijvoorbeeld - ook christenen. Dat heeft dus niets meer met godsdienstkritiek te maken, ook al beweert Wilders dit wel. Daarom hebben we op de website http://WatWilWilders.nl tientallen uitspraken van PVV-ers verzameld. Daaruit blijkt dat het in veel gevallen niet gaat om godsdienstkritiek maar om belediging van bevolkingsgroepen, aanzetten tot haat of discriminatie. En dat is strafbaar. Voor het eind van het jaar moet Wilders daarvoor voor de rechter verschijnen.”

Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen islamofobie en antisemitisme?
“Beide vormen van racisme zijn verwerpelijk en moeten hard bestreden worden. Antisemitisme komt nog steeds veel voor tussen burgers onderling op straat, op websites en vanuit extreme organisaties. In de media en politiek is het momenteel vooral islamofobie en discriminatie van moslims die de boventoon voeren. De grootste partij in de peilingen maakt zich er dagelijks schuldig aan en de Telegraaf en andere bladen hebben iedere maand wel een nieuwe hetze tegen Marokkanen, waarbij te pas en te onpas ook een relatie gelegd wordt met hun godsdienst. Het gevolg van dat soort hetzes is dat de personeelschef van een Albert Heijn-winkel het onlangs normaal vond om in een personeelsoproep de tekst ‘Geen Marokkanen’ te zetten.”

Er is een taboe als het gaat om de vergelijking trekken tussen (het beleid van) Hitler en Wilders, zei Fatima Elatik onlangs in Knevel en Van de Brink. Bent u het met haar eens?
“Waar het om gaat is dat je de vreemdelingenhaat van Wilders benoemt en bestrijdt. Jan Marijnissen zei vorig jaar in een toespraak dat mensen categorisch veroordelen vanwege hun geloof, zoals de PVV doet, pure discriminatie is. Hij noemde het ‘levensgevaarlijk’ zoals volgens hem ook gebleken is in Zuid-Afrika, op de Balkan en in Noord-Ierland. Ik ben het daarmee eens. In dat rijtje passen ook andere voorbeelden zoals Duitsland in de jaren dertig en recent nog Rwanda.”

Tariq Ramadan is onlangs ontslagen vanwege angst voor Wilders en andere islamcritici. Bent u het met deze stelling eens?
“De wethouder van Rotterdam zei in de Volkskrant dat doorgaan met Ramadan ‘politiek en maatschappelijk geen optie was’. Zijn ontslag had niets te maken met zijn functioneren, maar alles met de aanhoudende hetze die tegen Ramadan is gevoerd. Tal van rechtse opinieleiders vinden een moslimintellectueel per definitie verdacht. Dat de universiteit waar Ramadan werkte – de Erasmus Universiteit – daarvoor is gezwicht, is dubieus. Het lijkt op andere recente voorbeelden, zoals de aanstelling van legerimam Eddaoudi en het aantreden van burgemeester Aboutaleb. Die werden bij hun benoeming verdacht gemaakt door de PVV en Leefbaar Rotterdam, enkel en alleen omdat ze moslim of Marokkaan zijn. We moeten voorkomen dat door druk van dergelijke clubs er een soort beroepsverbod voor moslims in prominente posities ontstaat.”

‘Doodzwijgen van de PVV help niet’ wordt vaak gezegd. Wat helpt wel?
“Doodzwijgen helpt inderdaad niet. Het racisme van die partij benoemen is de eerste stap. Vervolgens kun je dan die vreemdelingenhaat gaan bestrijden. Dat kan op argumenten in het debat en waar het om strafbare uitspraken gaat ook via de rechter. Het is belangrijk dat mensen ook op een persoonlijk niveau kleur bekennen. Door met je buren te praten over racisme, maar ook bijvoorbeeld door je uit te spreken tegen de discriminerende standpunten van de PVV. Al meer dan 12.500 mensen hebben dit gedaan via een petitie op onze website (www.nederlandbekentkleur.nl/petitie.html). Daarmee wordt zichtbaar dat heel veel mensen helemaal niet achter de ideeën van Wilders staan.”

Zijn er ook ideeën van Geert Wilders waar u positief over bent of waarvoor u begrip hebt?
“Nee, vrijwel alle ideeën van Wilders staan in het teken van zijn racistisch wereldbeeld. Hij heeft zelfs gezegd dat het fileprobleem de schuld is van allochtonen. Je kunt de afzonderlijke standpunten van de PVV niet los zien van de verderfelijke superioriteitsideologie die er achter zit. Je ziet ook dat het voorbeeld van Wilders helaas elders navolging krijgt in de samenleving. De voorzitter van FNV-Bondgenoten zei pas nog dat ‘het op de werkvloer door de opkomst van Wilders van kwaad tot erger gaat’. Steeds vaker zijn er racistische opmerkingen. En eind juni werd in Veendam bijvoorbeeld het gebouw van een Turkse moskee beklad met hakenkruizen en de leuzen ‘Oprotten uit NL’, ‘White Power’ en ‘Geert Wilders’. Daar is niks positiefs in terug te vinden en dat moeten we Wilders’ achterban ook duidelijk maken in het debat.”

Veel joden in Nederland vinden dat het antisemitisme met name dankzij de moslims in Nederland weer toeneemt. Hoe kijkt u hier tegenaan?
“Antisemitisme komt helaas onder alle bevolkingsgroepen in Nederland voor. Ik denk daarom dat we moeten voorkomen dat we minderheden in ons land tegen elkaar gaan uitspelen. Dat is de verdeel-en-heers-politiek van Wilders; homo’s tegen moslims en vrouwen tegen Marokkanen. Daar moeten we niet aan mee doen. Alle vormen van discriminatie en racisme zijn even verwerpelijk. Nederland Bekent Kleur organiseert sinds haar oprichting in 1992 jaarlijks de Kristallnachtherdenking. Daar hadden we het afgelopen jaar aandacht gevraagd voor de bestrijding van zowel het hedendaags antisemitisme als van islamofobie. Het is zaak om met alle bevolkingsgroepen samen op te trekken tegen iedere vorm van racisme.”

Waar ligt voor u de grens tussen vrijheid van geloven en vrijheid van meningsuiting?
“Ik zie daar geen tegenstelling. Volgens mij zijn het twee begrippen die in de praktijk hetzelfde vertegenwoordigen. Je hebt de vrijheid om je mening te geven. Dat kan dus ook een godsdienstige overtuiging zijn.”

In de interreligieuze dialoog is steeds meer aandacht voor het conflict en het probleem. Wat vindt u hiervan?
“Nederland Bekent Kleur is een onafhankelijke antiracisme-organisatie die niet verbonden is aan een bepaalde politieke of religieuze stroming. We houden ons zelf niet bezig met (interne) religieuze aangelegenheden. Maar we zien wel dat mensen vanuit die gemeenschap, zoals rabbijn Soetendorp en emeritus bisschop Muskens, blijven pleiten voor dialoog en tegen onverdraagzaamheid. Dat verdient navolging.”

In hoeverre is religie intolerant?
“Waar het om gaat is dat religies andere overtuigingen de ruimte bieden om ook eigen opvattingen te hebben. Dan past religie prima in een tolerante samenleving.”

Het multireligieuze Nederland van 2025: is de huidige islamofobie dan verdwenen?
“Islamfobie en andere vormen van discriminatie zullen net als andere vormen van criminaliteit helaas nooit uit onze samenleving verdwijnen. Maar het is wel zaak om het sterk te blijven bestrijden. Als je jarenlang niets doet aan de bestrijding van fietsendiefstal of inbraak, zal dat ook gaan toenemen. En dat is wat er de afgelopen jaren gebeurd is in Nederland. Racisme benoemen is een taboe geworden in ons land. Het gevolg is dat Nederland nu met 17% van de stemmen voor de PVV de grootste extreemrechtse partij van Europa heeft en ook de grootste extreemrechtse partij uit de Nederlandse geschiedenis. Net als in de jaren negentig met de Centrumpartij gebeurd is, moeten we extreemrechts nu ook fel bestrijden in het debat en via de rechter. Dan kunnen we het terugdringen tot aanvaardbare proporties. Islamofobie en andere vormen van racisme zullen nooit helemaal verdwijnen, maar samen kunnen we het wel ongevaarlijk klein maken.”

Greco Idema is hoofdredacteur van Bruggenbouwers